Fusies van voetbal- en tennisverenigingen
Een onderzoek naar de oorzaken en gevolgen van clubs die de handen ineenslaan
Samenvatting
Het totale aantal sportverenigingen in Nederland nam af tussen 2000 en 2023. In diezelfde periode bleef het aantal verenigingssporters ongeveer gelijk. Dit kan betekenen dat verenigingen zijn gefuseerd.
Het doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in de mate waarin sportverenigingen in Nederland fuseerden. Hoe en waarom vinden fusies van sportverenigingen plaats? Wat zijn daarvan de gevolgen?
De nadruk in dit onderzoek ligt op voetbal- en tennisverenigingen. Voetbal en tennis zijn in Nederland al decennialang grote takken van verenigingssport, en hier vonden in de afgelopen jaren de meeste fusies plaats.
Meerdere redenen voor fusies
Fusies van voetbal- en tennisverenigingen hebben verschillende oorzaken:
- Men wil een efficiënter gebruik van velden en banen. Bij een teruglopend ledenaantal van een voetbal- of tennisvereniging staat het gebruik van velden en banen soms niet in verhouding tot het aanbod. Zeker als het om velden en banen gaat die publiek eigendom zijn, kunnen gemeenten besluiten om velden en banen te herbestemmen.
- Verenigingen zijn kwetsbaar of onvoldoende organisatiekrachtig. Dit kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden door een daling van het ledenaantal en onvoldoende bestuursleden.
- Als gevolg van de inspanningen van vooruitstrevende bestuurders. Bestuurders vinden het waardevol om de handen met andere clubs ineen te slaan, omdat de toekomstbestendigheid van samenwerkende verenigingen dan verbetert.
Draagvlak, culturele fit en relevante kennis belangrijk
Drie factoren zijn bepalend voor het succes van een fusie:
- Aangezien de Algemene Ledenvergadering (ALV) uiteindelijk bepaalt of een fusie plaatsvindt, is draagvlak onder leden en bestuurders noodzakelijk. Draagvlak onder gemeenten is ook belangrijk, omdat verenigingen vaak in mindere of meerdere mate afhankelijk zijn van gemeenten. Ook draagvlak tussen verenigingen is essentieel, waarbij het vooral van belang is dat zij zich gelijkwaardig aan elkaar voelen.
- Wanneer de culturen van clubs matchen, helpt dat om fusieprocessen te bevorderen. Juist als culturen verschillen, kan dat weerstand tegen fusies oproepen. Gemeenschappelijke belangen die overstijgend zijn aan culturele verschillen, kunnen weerstand wegnemen.
- Juist omdat fusies complexe trajecten zijn, is kennis over te zetten stappen in verschillende fasen van fusieprocessen van belang. Wanneer die kennis niet of te weinig aanwezig is, kan dat de voortgang van fusies belemmeren.
Niet automatisch dé weg naar meer organisatiekracht
Uit dit onderzoek blijkt dat synergie in structuur en cultuur een noodzakelijke voorwaarde is voor een fusievereniging om vitaal te zijn. Tegelijkertijd blijkt juist het realiseren van die synergie een grote uitdaging voor de fusieclubs die zijn onderzocht.
Net als voor elke sportvereniging geldt, is de voornaamste opgave ook voor de meeste fusieverenigingen om leden te vinden die bereid zijn om vrijwillig taken en verantwoordelijkheden op zich te nemen.
Opzet
Inzichten zijn verzameld op basis van bureauonderzoek en interviews. Gekeken is naar juridische fusies van voetbal- (3) en tennisverenigingen (2). De onderzoekers spraken onder andere met medewerkers van de KNVB en de KNLTB en met bestuurders van gefuseerde clubs.
Dit rapport is op 25 maart 2026 vervangen door een nieuwe versie in verband met enkele rectificaties.
Literatuurverwijzing: Kwaasteniet, R. de, Hoeijmakers, R., Kalmthout, J. van, & Schep, P. (2026). Fusies van voetbal- en tennisverenigingen: een onderzoek naar de oorzaken en gevolgen van clubs die de handen ineenslaan. Utrecht: Mulier Instituut.