Gedragsregels en handhaving werken tegen ongewenst zijlijngedrag in de jeugdsport

7 mei 2026

Voor sportverenigingen kan het lastig zijn om ongewenst zijlijngedrag aan te pakken. Toch zijn er verenigingen die hierin slagen. Volgens deze verenigingen helpt het bij jeugdwedstrijden om duidelijke regels te stellen én deze te handhaven. Dat blijkt uit onderzoek van het Mulier Instituut onder sportverenigingen met jeugdleden.

Veel verenigingsbestuurders zien ongewenst gedrag langs de zijlijn

Bijna alle verenigingsbestuurders van sportverenigingen waar jeugdwedstrijden plaatsvinden, geven in een vragenlijst aan dat toeschouwers zich positief gedragen (97%). Toch ziet meer dan de helft ook dat er ongewenst gedrag langs de zijlijn voorkomt (56%). Denk aan:

• coachende ouders die zich met het spel bemoeien;
• kritiek of agressie richting scheidsrechters en trainers;
• incidenten tussen toeschouwers onderling.

Uit interviews met verenigingsbestuurders blijkt dat dit kan leiden tot spanning, verwarring en minder sportplezier bij jeugdspelers. En het vergroot de druk op bestuur en vrijwilligers. Dit benadrukt de noodzaak van een aanpak tegen ongewenst zijlijngedrag.

Wat kunnen sportverenigingen doen tegen ongewenst zijlijngedrag?

Uit het onderzoek komen enkele punten naar voren die in de praktijk lijken te werken:

• Maak het thema bespreekbaar. Leg leden en ouders uit waarom positief zijlijngedrag belangrijk is voor veiligheid en sportplezier.
• Stel gedragsregels op en communiceer deze herhaaldelijk. Dit voorkomt ongewenst gedrag en maakt het makkelijker om toeschouwers erop aan te spreken.
• Spreek af wie toeschouwers aanspreekt op ongewenst gedrag en hoe. Een herkenbare rol, zoals een bestuurder of steward, vergroot de acceptatie. Maar een algemene, onderlinge aanspreekcultuur kan ook effectief zijn.
• Kies een aanpak die past bij de club. Kleine verenigingen kunnen vaak informeel handelen. Grotere clubs hebben mogelijk meer structuur nodig.

Scheidsrechters onder druk

Volgens de geïnterviewde verenigingsbestuurders spelen scheidsrechters een belangrijke rol bij het beperken van ongewenst zijlijngedrag. Maar zij zijn ook vaak het doelwit. Dat vermindert de bereidheid van ouders en leden om wedstrijden te fluiten en vergroot zo de druk op verenigingen. Het is belangrijk om scheidsrechters te ondersteunen en in te grijpen bij grensoverschrijdend gedrag richting de scheidsrechter.

Vragenlijst en interviews onder sportverenigingen en sportbonden

Voor dit onderzoek spraken we 35 betrokkenen van dertien sportverenigingen (voetbal, hockey en basketbal). Daarnaast interviewden we vertegenwoordigers van de voetbal- en basketbalbond. Ook hebben we een vragenlijst uitgezet bij het Verenigingspanel van het Mulier Instituut. Daar stelden we vragen aan 260 verenigingen waar jeugdwedstrijden worden gespeeld.