Vitaliteitsindex

Maatschappelijke ontwikkelingen van de afgelopen jaren hebben voor een veranderde rol voor sportverenigingen gezorgd. De vitaliteit van sportverenigingen is hiermee in het middelpunt van de belangstelling gekomen.

Het Mulier Instituut heeft een vitaliteitsindex ontwikkeld waarmee snel een beeld kan worden gekregen van de organisatiekracht en de maatschappelijke oriëntatie van verenigingen. De index vertelt of een vereniging nu en in de toekomst goed in staat is om zijn sport(en) aan zijn leden aan te bieden, brengt inzicht in hoe de samenwerking met andere (niet) sportorganisaties verloopt, en meet hoe het op de sportvereniging is gesteld met gezondheid en normen en waarden.

De index bestaat uit een matrix waarin vier segmenten worden onderscheiden: kwetsbare verenigingen (niet tot nauwelijks organisatiekracht en maatschappelijke activiteit), krachtige verenigingen (organisatiekrachtig maar vervullen geen maatschappelijke rol), maatschappelijke verenigingen (vervullen maatschappelijke rol, maar geen krachtige organisatie) en vitale verenigingen (organisatiekrachtig en vervullen een maatschappelijke rol).

De vitaliteitsindex is de afgelopen jaren in verschillende gemeenten en regio’s ingezet. Dit biedt mogelijkheden tot vergelijking en benchmarking met landelijke cijfers. Het monitoren van de vitaliteit en de ontwikkelingen bij de sportverenigingen geeft bij iedere nieuwe beleidsperiode actuele informatie over de stand van zaken bij de clubs. Dit gebeurt onder andere in de gemeenten Tilburg, Arnhem en Schiedam. Wat de vitaliteitsindex aan resultaten oplevert vindt u in dit overzicht.

Lokale index

De vitaliteitsindex is gebaseerd op twee pijlers: organisatiekracht en maatschappelijke oriëntatie van sportverenigingen. Het basismodel vitaliteitsindex wordt op basis van de resultaten uit de verenigingsmonitor ingevuld. De mogelijkheid bestaat om de vitaliteitsindex met vragen of criteria uit te breiden zodat deze beter aansluit bij de beleidspraktijk in de gemeente. De gemeente Zeist heeft ervoor gekozen om de index aan te vullen met vragen. De gemeenten Arnhem en Schiedam hebben op basis van hun sportnota samen met het Mulier Instituut een eigen vitaliteitsindex ontwikkeld. Een index gebaseerd op andere pijlers dan het basismodel, passend bij het sportbeleid in de gemeente.

Andere sectoren

Een andere mogelijkheid is om voor andere sectoren een index samen te stellen. Voor de gemeente Zandvoort is naast een vitaliteitsindex een index ontwikkeld die is gericht op de toeristische sector. In hoeverre is er een verbinding tussen sport en toerisme, vervullen sportverenigingen ook een rol ten aanzien van de toeristische sector in de gemeente?

In het lokale sportbeleid wordt steeds vaker verbinding met het sociale domein of culturele sector gezocht. Dan rijst niet alleen de vraag hoe sportverenigingen met deze rol omgaan, maar ook hoe andere organisaties daartoe in staat zijn. Om dit in beeld te brengen worden momenteel monitoren ontwikkeld voor andere sportaanbieders en organisaties in het sociale domein,  en de culturele en welzijnssector. Deze monitoren zijn gebaseerd op de pijlers van vitaliteitsindex.

De vitaliteitsindex voor sportverenigingen kan ook gecombineerd worden met het ruimte-onderzoek. Daarbij worden de ruimtelijke implicaties van voorzieningen en accommodaties verbonden met de vitaliteit van de sportverenigingen in de gemeente, zoals in de gemeente Leudal is gedaan.

Lopend onderzoek

Vitaliteitsmonitor voetbalverenigingen Goeree-Overflakkee

In opdracht van de gemeente Goeree-Overflakkee voert het Mulier Instituut een onderzoek uit naar de vitaliteit en ruimtebehoefte van de voetbalverenigingen in de gemeente Goeree-Overflakkee. Inzicht in de toekomstmogelijkheden van de voetbalverenigingen kan de gemeente helpen een goede afweging te maken in het sportbeleid.

De vitaliteit van de voetbalverenigingen in gemeente Goeree-Overflakkee wordt weergegeven op basis van twee indexen. De index organisatiekracht geeft inzicht in de mate waarin de verenigingen in staat zijn hun sportaanbod te organiseren voor hun (potentiële) leden. De andere index is de index maatschappelijke functie van de sportverenigingen en bestaat uit twee criteria: de mate van maatschappelijke activiteit (wat ondernemen verenigingen) en maatschappelijke intentie (wat willen verenigingen). Door deze indexen met elkaar te combineren, wordt in kaart gebracht hoe vitaal de sportverenigingen zijn.

Naast het vitaliteitsonderzoek bij verenigingen wordt de toekomstige ruimtebehoefte van de voetbalverenigingen in kaart gebracht.

Nadat het vitaliteits- en ruimteonderzoek een cijfermatig beeld heeft gegeven van de mogelijkheden van en voor de voetbalverenigingen, wordt in gesprek gegaan met de verenigingen. Door individuele gesprekken met verenigingsbesturen te voeren wordt inzicht verkregen in de achtergrond van de resultaten, de levensvatbaarheid en ambitie van de verenigingen. Daarnaast kunnen de gesprekken bijdragen aan draagvlak voor de uitkomsten van het onderzoek en een beter begrip van de toekomstige situatie bij de voetbalverenigingen zelf.

De resultaten uit het vitaliteits- en ruimtelijke onderzoek worden in een rapportage gepresenteerd en aangevuld met de bevindingen uit de gesprekken. De rapportage wordt in de zomer van 2018 verwacht.

Contactpersoon: Janine van Kalmthout.

Monitor voor sport- en cultuurorganisaties in Enkhuizen, Medemblik en Edam-Volendam

In een gezamenlijke opdracht van de gemeenten Enkhuizen, Medemblik en Edam-Volendam voert het Mulier Instituut in 2018 een vitaliteitsmonitor uit bij de sportverenigingen, een verenigingsmonitor onder cultuurverenigingen (in Medemblik en Edam-Volendam) en een monitor onder commerciële sport- en cultuurorganisaties (in Edam-Volendam).

Het onderzoek geeft inzicht in de vitaliteit van de sportverenigingen, door enerzijds de index organisatiekracht en anderzijds de index maatschappelijke functie. De index organisatiekracht geeft inzicht in de mate waarin de verenigingen in staat zijn het sportaanbod te organiseren voor de (potentiële) leden. De index maatschappelijke functie in sportverenigingen geeft aan in welke mate sportverenigingen een bredere maatschappelijke oriëntatie hebben buiten hun reguliere sportaanbod. Door deze indexen met elkaar te combineren wordt in kaart gebracht hoe vitaal sportverenigingen zijn.

Voor cultuurverenigingen en commerciële sport- en cultuurorganisaties wordt een monitor uitgezet naar diverse vitaliteitsaspecten. De monitor is gericht op de ambities en ontwikkelmogelijkheden van de deelnemende verenigingen en organisaties (zoals financiën, samenwerkingsverbanden, etc.). Door de monitor bij zowel sport- als cultuurorganisaties uit te zetten, vergaren de gemeenten een breder beeld van de stand van zaken bij verenigingen in hun gemeenten.

De resultaten uit de monitors kunnen worden gebruikt ter onderbouwing van het gemeentelijke sport- en cultuurbeleid en om gemeenten te adviseren over gerichte ondersteuning van sport- en cultuurorganisaties bij realiseren van hun ambities.

Per gemeente wordt een eindrapportage opgeleverd. Dezen worden in de zomer van 2018 verwacht.

Contactpersoon: Janine van Kalmthout.

Evaluatie Sportbeleid gemeente Zeist

De gemeente Zeist heeft, op basis van hun sport- en beweegvisie voor 2015-2020, een uitvoeringsprogramma voor het schooljaar 2017/2018 geschreven. Om de uitvoering van dit programma te evalueren heeft gemeente Zeist het Mulier Instituut gevraagd om twee monitoren uit te zetten.

Verenigingsmonitor

Met de lokale verenigingsmonitor wordt inzicht verkregen in de vitaliteit van Zeister sportverenigingen. De lokale verenigingsmonitor is samengesteld op basis van de landelijke vragenlijst Verenigingsmonitor. Bij vitaliteit van verenigingen gaat het enerzijds om organisatiekracht van een vereniging: de mate waarin de sportverenigingen nu en in de toekomst in staat zijn eigen sport(en) aan te bieden aan de eigen en potentiële leden. Anderzijds gaat vitaliteit over de maatschappelijke functie: de rol van de verenigingen in hun omgeving. De Verenigingsmonitor Zeist is een herhaling van de 0-meting in 2014, waardoor tevens de ontwikkelingen in vitaliteit van de verenigingen zichtbaar gemaakt worden.

Aanvullend doel is om zicht te krijgen op de ervaringen en tevredenheid van sportverenigingen over de samenwerking met en ondersteuning van de gemeente, door enkele vragen hierover aan de verenigingsmonitor toe te voegen.

Monitor Samenwerkingspartners

Het doel van de Monitor Samenwerkingspartners is het inzicht krijgen in de ervaringen, ervaren opbrengsten en tevredenheid van betrokken partners bij het uitvoeren van het sportbeleid. Deze monitor wordt, in samenspraak met gemeente Zeist, ontwikkeld en uitgezet bij relevante partners. Uitgangspunt van de vragen zijn de verschillende activiteiten die in gemeente Zeist op het gebied van sport en bewegen worden uitgevoerd.

Het Mulier Instituut rapporteert de resultaten van het project in de loop van 2018. De resultaten neemt de gemeente Zeist mee in een nieuw uitvoeringsprogramma voor het schooljaar 2018/2019.

Contactpersoon: Janine van Kalmthout.

Uitgelicht

Vitaliteitsindex

Bekijk wat de resultaten kunnen zijn als de vitaliteitsindex, organisatiekracht en maatschappelijke oriëntatie van sportverenigingen worden onderzocht.

Uitgelicht

Verenigingsmonitor Tilburg

De verenigingsmonitor die het MI in Tilburg heeft uitgevoerd geeft inzicht in de huidige stand van zaken bij sportverenigingen in de gemeente. Voor de gemeente Tilburg is het waardevol om inzicht te krijgen in hoeverre verenigingen organisatiekrachtig en maatschappelijk actief zijn. De monitor vormt één van de instrumenten om het sportbeleid, en met name het ondersteuningsbeleid, te onderbouwen en te versterken.