Sportverenigingen hebben dorpshuisfunctie in krimp- en anticipeerregio’s

17 juli 2026

Sportverenigingen en hun accommodaties zijn soms een van de laatst overgebleven voorzieningen in dorpen waar de bevolking krimpt. Zij vervullen daar een dorpshuisfunctie: mensen ontmoeten elkaar bij verenigingen en accommodaties voor verschillende doeleinden. Dit blijkt uit onderzoek van het Mulier Instituut naar de rol en ontwikkeling van sportverenigingen in krimp- en anticipeerregio’s.

Krimpregio’s zijn regio’s waar de bevolking afneemt. Anticipeerregio’s zijn regio’s waar dat in de toekomst mogelijk gebeurt.

Relatief sterke afname sportverenigingen in krimpregio’s

Het aantal sportverenigingen daalt in krimpregio’s sterker dan in de rest van Nederland. In anticipeerregio’s is de ontwikkeling van het aantal sportverenigingen meer in lijn met de landelijke trend. Tegelijkertijd zijn sportverenigingen (en sportaccommodaties) in krimpgebieden nog altijd relatief sterk vertegenwoordigd. Wel hebben verenigingen in deze gebieden vaker moeite om hun financiën, ledenbestand en bestuurskracht op peil te houden. Ook maken zij zich vaker zorgen over hun toekomst dan verenigingen in de rest van Nederland

Bevolkingsafname maakt ledenwerving lastig

Als de bevolking in een regio krimpt, wordt het lastiger voor verenigingen om leden te werven en behouden. Niet in alle (kernen in de) gemeenten die we onderzochten, krimpt de bevolking. In sommige zagen we zelfs een bevolkingstoename. Vooral waar bevolkingskrimp écht aan de orde is, hebben verenigingen moeite om hun ledenaantal op peil te houden. 

Verenigingen en accommodaties verdwijnen niet altijd

In kleine dorpskernen in krimpregio’s verdwijnen verenigingen en hun accommodaties niet altijd. Sterker nog: soms zijn zij een van de laatst overgebleven voorzieningen, terwijl supermarkten, kerken en bibliotheken bijvoorbeeld verdwenen. 

Dorpshuisfunctie verenigingen en accommodaties 

In meerdere dorpskernen die we onderzochten, vervullen verenigingen en hun accommodaties een dorpshuisfunctie. Zij zijn dan de centrale ontmoetingsplek. Dorpsbewoners komen er samen voor bijvoorbeeld vergaderingen van de dorpsraad, EHBO-trainingen en spel- en cultuuractiviteiten. Deze dorpshuisfunctie ontstond meestal organisch, maar soms stimuleerde de gemeente dit met beleid.

Aanbevelingen: maak dorpshuisfunctie mogelijk

We raden beleidsmakers die zich bezighouden met sport en sociale cohesie aan om rekening te houden met een mogelijke dorpshuisfunctie voor sportverenigingen en -accommodaties. Accommodaties moeten dan geschikt zijn voor sport én andere activiteiten. Ook moeten er voldoende vrijwilligers zijn. Voor onder andere gemeenten en sportbonden is het relevant om verenigingen hierbij te ondersteunen.

Analyses en casestudies

Voor dit onderzoek analyseerden we allerlei data en literatuur over de ontwikkeling van sportverenigingen en over hun sociale rol in krimp- en anticipeerregio’s. Daarnaast voerden we casestudies uit. Hiervoor interviewden we beleidsambtenaren en vertegenwoordigers van de lokale sport en lokale leefbaarheid in vier gemeenten.